Dlaczego mówi się, że trauma jest zapisana w ciele?

Dlaczego mówi się, że trauma jest zapisana w ciele?

Jeśli interesujesz się tematyką traumy, prawdopodobnie nie raz spotkałaś się z określeniem:

„Trauma jest zapisana w ciele.”

Co to właściwie oznacza?

Czy badanie USG byłoby w stanie znaleźć traumę w naszych tkankach?

Niekoniecznie.

Określenie „trauma jest zapisana w ciele” jest metaforą. Nie oznacza, że trauma istnieje jako fizyczny obiekt ukryty w mięśniach czy innych tkankach. Opisuje raczej fakt, że traumatyczne doświadczenia są zapamiętywane nie tylko jako świadome wspomnienia, ale również poprzez zmiany w układzie nerwowym, fizjologii oraz w sposobie, w jaki nasze ciało reaguje na otoczenie tu i teraz.

Większość z nas myśli o pamięci jako o obrazach z przeszłości przechowywanych w mózgu. Tymczasem pamięć jest znacznie bardziej złożonym zjawiskiem.

Jednym z jej rodzajów jest pamięć jawna (explicit memory), czyli wspomnienia, które możemy świadomie przywołać, na przykład pierwszy dzień szkoły czy wakacje nad morzem.

Drugim jest pamięć utajona (implicit memory). To pamięć nieświadoma i długotrwała, która wpływa na nasze nawyki, reakcje emocjonalne, wzorce ruchu oraz odpowiedzi fizjologiczne organizmu. Dlatego niektóre miejsca, zapachy, dźwięki czy odczucia płynące z ciała mogą wywoływać lęk, mimo że nie potrafimy wyjaśnić dlaczego.

To właśnie w pamięci utajonej często zapisuje się trauma.

Nasz układ nerwowy ma jedno podstawowe zadanie - utrzymać nas przy życiu.

Kiedy pojawia się zagrożenie, mózg reaguje szybciej, niż jesteśmy w stanie świadomie zrozumieć, co się dzieje. Niewielka struktura zwana ciałem migdałowatym błyskawicznie wykrywa potencjalne niebezpieczeństwo i uruchamia reakcje przetrwania.

Gałąź współczulna autonomicznego układu nerwowego przygotowuje organizm do walki lub ucieczki. Przyspiesza akcję serca, powoduje uwalnianie hormonów stresu, napina mięśnie i sprawia, że oddech staje się szybszy i płytszy.

Jeżeli walka ani ucieczka nie są możliwe, układ nerwowy może przejść w reakcję zamrożenia lub zapadnięcia się - biologiczne strategie, które również zwiększają nasze szanse na przetrwanie.

Wszystko to dzieje się poza naszą świadomą kontrolą.

W idealnej sytuacji, kiedy zagrożenie mija, do działania stopniowo włącza się gałąź przywspółczulna autonomicznego układu nerwowego. Oddech staje się głębszy, mięśnie się rozluźniają, a tętno zwalnia. Ponownie czujemy się na tyle bezpiecznie, aby odpoczywać, trawić i nawiązywać kontakt z innymi ludźmi.

Czasami jednak ten proces zostaje zakłócony.

Może się tak zdarzyć po jednym bardzo przytłaczającym wydarzeniu, ale również po miesiącach lub latach przewlekłego stresu, zaniedbania czy przemocy. Układ nerwowy nadal zachowuje się wtedy tak, jakby zagrożenie wciąż trwało.

Kiedy układ nerwowy pozostaje uwięziony w trybie ochronnym, wpływa zarówno na ciało, jak i na psychikę. Może objawiać się między innymi jako:

• przewlekłe napięcie mięśni,

• płytki oddech,

• problemy trawienne,

• bóle głowy lub migreny,

• utrzymujący się lęk,

• nadmierna czujność,

• trudności ze snem,

• emocjonalne odrętwienie,

• przewlekły ból lub choroby autoimmunologiczne.

  
  

Oczywiście nie każdy doświadcza tych samych objawów i nie każda z tych dolegliwości jest skutkiem traumy. Wiemy jednak, że długotrwała aktywacja reakcji stresowej jest dużym obciążeniem dla organizmu i wiąże się ze zwiększonym ryzykiem wielu problemów zdrowotnych, zarówno fizycznych, jak i psychicznych.

Trauma wpływa również na sam mózg.

Badania dr. Bessela van der Kolka i innych naukowców pokazują, że może ona zmieniać funkcjonowanie sieci mózgowych odpowiedzialnych za regulację emocji, świadomość ciała, uwagę i pamięć. W efekcie trudniej jest nam czuć się bezpiecznie, prawidłowo odczytywać sygnały płynące z ciała i regulować własne emocje.

Traumatyczne doświadczenia wpływają także na sposób, w jaki nasz układ nerwowy interpretuje teraźniejszość. Mózg nieustannie wykorzystuje przeszłe doświadczenia, aby przewidywać, co może wydarzyć się za chwilę. Jeżeli nauczył się, że świat jest niebezpieczny, może reagować na zwyczajne sytuacje tak, jakby stanowiły zagrożenie, nawet wtedy, gdy obiektywnie jesteśmy bezpieczni.

Dlatego trauma wpływa nie tylko na nasze myśli, ale również na postawę ciała, sposób oddychania, ruch, relacje z innymi oraz odczucia, których doświadczamy w swoim ciele.

Traumatyczne doświadczenia często przeciążają układ nerwowy, ponieważ są zbyt intensywne, pojawiają się zbyt szybko albo zdarzają się w momencie, kiedy nie mamy wystarczających zasobów ani wsparcia, by sobie z nimi poradzić.

Proces zdrowienia wygląda zupełnie inaczej.

Zwalniamy.

Tworzymy poczucie bezpieczeństwa.

Poruszamy się w tempie, które układ nerwowy jest w stanie zintegrować.

Z tego miejsca może on stopniowo przetworzyć to, co kiedyś było zbyt przytłaczające, i odkryć, że zagrożenie już minęło.

Wraz z tym, jak układ nerwowy odzyskuje większe poczucie bezpieczeństwa i elastyczność, pojawia się dostęp do szerszego spektrum emocji, większej odporności psychicznej i głębszego poczucia bycia naprawdę żywą.

Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o Somatic Experiencing® i o tym, jak praca z ciałem może wspierać proces zdrowienia po traumie, więcej informacji znajdziesz tutaj.

Chcesz dowiedzieć się więcej?

"Strach ucieleśniony. Mózg, umysł i ciało w terapii traumy" - Bessel van der Kolk

"Głos wnętrza. Jak ciało uwalnia się od traumy i odzyskuje zdrowie" - Peter A. Levine

"Trauma i pamięć. Mózg i ciało w poszukiwaniu autentycznej przeszłości" - Peter A. Levine

Image by Inge Poelman on Unsplash